بررسی تفاوت روغن ترمز DOT3، DOT4 و DOT5.1 (زرد یا آبی؟)
مکانیک به شما گفته است روغنترمز زرد بریزید؛ اما دوست شما اصرار دارد که رنگ آبی بهتر است. در این وضعیت، تصمیمگیری درست نیازمند دانستن یک حقیقت ساده است: رنگ قوطی محصول تنها یک کد تجاری است و استاندارد واقعی روی برچسب آن درج میشود. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ بسیار بیشتر از یک تفاوت رنگی است و به نقطه جوش، فرمولاسیون شیمیایی و سازگاری با خودروهای مدرن مربوط میشود.
روغن ترمز DOT۵.۱ چیست و چرا در خودروهای مجهز به ABS و ESP پیشنهاد میشود؟ تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد در کجاست و آیا میتوان یکی را جایگزین دیگری کرد؟ در این مقاله پاسخ کامل تمام این سؤالات را با مثالهایی از خودروهای رایج ایرانی ارائه میدهیم.
استاندارد DOT چیست؟
DOT مخفف Department of Transportation است و به استاندارد FMVSS ۱۱۶ وزارت حملونقل ایالات متحده آمریکا اشاره دارد که حداقل الزامات ایمنی روغنترمز را تعریف میکند. این استاندارد دو معیار اصلی را اندازهگیری میکند: نقطه جوش خشک و نقطه جوش مرطوب. نقطه جوش خشک مربوط به روغن تازه از قوطی است و نقطه جوش مرطوب به روغنی اشاره دارد که ۳.۷ درصد رطوبت به خود جذب کرده است. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ دقیقاً در همین دو عدد نهفته است.
روغن ترمز DOT۵.۱ چیست؟ این استاندارد، بالاترین نقطه جوش را در میان روغنهای پایه گلیکول دارد. هرچه نقطه جوش بالاتر باشد، احتمال جوشآوردن روغن در ترمزگیریهای شدید کمتر میشود. تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد یک علامت تجاری است، اما استاندارد DOT روی برچسب، معیار واقعی انتخاب شما است. برای مشاهده انواع این محصولات، صفحه روغن ترمز را ببینید.
استاندارد DOT۳ چیست؟
استاندارد DOT۳ قدیمیترین و رایجترین استاندارد روغنترمز در خودروهای معمولی است. این روغن از پایه گلیکول اتر تولید میشود و نقطه جوش روغن ترمز dot۳ در حالت خشک حدود ۲۰۵ درجه سانتیگراد و در حالت مرطوب حدود ۱۴۰ درجه سانتیگراد است. DOT۳ معمولاً به رنگ زرد یا کهربایی تولید میشود و برای خودروهایی طراحی شده است که سیستم ترمز سادهای دارند. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ در این است که DOT۳ نقطه جوش پایینتری دارد و برای رانندگیهای پرفشار یا مسیرهای کوهستانی مناسب نیست.
روغن ترمز dot۴ زرد است یا آبی؟ در اکثر برندهای ایرانی، DOT۳ زرد و DOT۴ به رنگ آبی تولید میشود، اما این یک قرارداد تجاری و نه قانون جهانی است. تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد فقط برای تشخیص سریع تولید شده و استاندارد روی برچسب معیار اصلی است. محصول روغن ترمز زرد فومن شیمی Dot۳ نمونهای از DOT۳ ایرانی است.
خودروهای مناسب استاندارد DOT۳
در پاسخ به سؤال کدام روغن ترمز برای پراید مناسب است؟ باید بگوییم که پراید، تیبا، کوییک و ساینا از خودروهایی هستند که سازنده برای آنها DOT۳ توصیه میکند. این خودروها سیستم ترمز سادهای دارند و در شرایط عادی رانندگی شهری استفاده میشوند. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ در این خودروها بهقدری محسوس نیست که تغییر استاندارد را توجیه کند.
برای این دسته از خودروها، روغنترمز زرد DOT۳ کاملاً کافی است. البته استفاده از DOT۴ نیز در این خودروها مجاز است و حتی عملکرد بهتری ارائه میدهد، چرا که نقطه جوش بالاتری دارد. برای بررسی بیشتر خودروهای ایرانی، وارد بخش خودروها شوید.
استاندارد DOT۴ چیست؟
استاندارد DOT۴ نسل جدیدتر روغنترمز است که از ترکیب گلیکول اتر و استرهای بورات تولید میشود. افزودن ترکیبات بورات باعث افزایش نقطه جوش و بهبود مقاومت در برابر خوردگی میشود. نقطه جوش روغن ترمز dot۴ در حالت خشک حدود ۲۳۰ درجه سانتیگراد و در حالت مرطوب حدود ۱۵۵ درجه سانتیگراد است. این اعداد نسبت به DOT۳ حدود ۲۵ تا ۱۵ درجه سانتیگراد بالاتر هستند و همین تفاوت در ترمزگیریهای شدید جادهای یا مسیرهای کوهستانی بسیار حیاتی میشود.
پاسخ سؤال روغن ترمز DOT۴ بهتر است یا DOT۳؟ از نظر فنی این است که استاندارد DOT۴ در تمام جنبهها عملکرد بهتری یعنی نقطه جوش بالاتر، مقاومت بیشتر در برابر خوردگی و عمر مفید طولانیتر دارد؛ اما قیمت آن نیز بالاتر است. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ در خودروهای مدرن که سیستمهای پیشرفته ترمز دارند، بهشدت نمایان میشود. روغن ترمز آبی فومن شیمی Do۴ نمونهای از DOT۴ ایرانی باکیفیت است که برای خودروهای رایج ایران مناسب است.
خودروهای مناسب DOT۴
کدام روغن ترمز برای پژو ۲۰۶ مناسب است؟ پژو ۲۰۶، پژو ۲۰۷، پژو ۴۰۵، پژو پارس، سمند، دنا، تندر ۹۰، ساندرو و برلیانس همگی به روغنترمز DOT۴ نیاز دارند. این خودروها سیستم ترمز پیشرفتهتری دارند و اغلب مجهز به ABS هستند. تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد در این خودروها اهمیت دارد؛ چون استفاده از DOT۳ زرد بهجای DOT۴ آبی میتواند عملکرد سیستم ABS را تضعیف کند.
محصولات روغن ترمز مانول DOT۴ و روغن ترمز آیسین ۵۰۰ میلی لیتر DOT۴ نمونههای باکیفیتتری از استاندارد DOT۴ هستند که برای خودروهای وارداتی توصیه میشوند. تفاوت روغن ترمز آبی و زرد فومن شیمی نیز دقیقاً همین تفاوت استاندارد DOT۳ و DOT۴ را نشان میدهد.
استاندارد DOT۵.۱ چیست؟
روغن ترمز DOT۵.۱ چیست و چرا با DOT۵ سیلیکونی اشتباه گرفته میشود؟ استاندارد DOT۵.۱ بر خلاف نام آن، پایه گلیکول دارد و پیشرفتهترین روغنترمز گلیکولی موجود است. نقطه جوش خشک آن حدود ۲۶۰ درجه سانتیگراد و نقطه جوش مرطوب آن ۱۸۰ درجه سانتیگراد است. این اعداد بهقدری بالا هستند که حتی در شدیدترین ترمزگیریهای جادهای نیز روغن به جوش نمیآید.
روغن ترمز DOT۵.۱ چیست در عمل؟ این روغن برای خودروهای مجهز به سیستمهای پیشرفته ESP، ABS و EBD طراحی شده است. ویسکوزیته پایین آن اجازه میدهد که در مدار پیچیده این سیستمها بهسرعت جریان یابد و پاسخ ترمز را دقیقتر کند. روغن ترمز DOT ۵.۱ موتول ۵۰۰ میلی لیتر MOTUL نمونهای از این روغن است که برای خودروهای اسپرت و موتورسیکلتهای پیشرفته مناسب است.
کاربرد DOT۵.۱ در خودروهای مدرن و موتورسیکلت اسپرت
استاندارد DOT۵.۱ بیشتر در خودروهای لوکس اروپایی مانند بیامو، مرسدسبنز، آئودی و پورشه استفاده میشود. همچنین موتورسیکلتهای اسپرت مانند کاوازاکی نینجا، یاماها R۱ و دوکاتی به DOT۵.۱ نیاز دارند. روغن ترمز موتور سیکلت dot۴ برای موتورسیکلتهای معمولی کافی است، اما برای موتورهای مسابقهای و اسپرت، DOT۵.۱ الزامی است.
تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ و DOT۵.۱ در این موتورها بهشدت نمایان میشود؛ چون دمای کالیپرها در ترمزگیریهای شدید به بیش از ۳۰۰ درجه سانتیگراد میرسد. برای مشاهده انواع روغن ترمز موتورسیکلت صفحه مربوطه را دنبال کنید.
چرا استاندارد DOT۵ سیلیکونی توصیه نمیشود؟
نکته بسیار مهمی که باعث سردرگمی مصرفکنندگان میشود، تمایز استانداردهای DOT۵ و DOT۵.۱ است. DOT۵ پایه سیلیکون دارد، درحالیکه DOT۵.۱ پایه گلیکول دارد. این دو مطلقاً قابلاختلاط نیستند و ترکیب آنها باعث خرابی کامل سیستم ترمز میشود. DOT۵ سیلیکونی رطوبت جذب نمیکند که یک مزیت به نظر میرسد؛ اما همین ویژگی باعث جمعشدن قطرات آب در نقاط پایین سیستم و خوردگی موضعی میشود.
DOT۵ سیلیکونی عمدتاً در خودروهای نظامی و کلاسیک قدیمی استفاده میشود و برای خودروهای مدرن مطلقاً توصیه نمیشود. تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد به DOT۵ ربطی ندارد چون DOT۵ معمولاً به رنگ بنفش تولید میشود تا با سایر استانداردها اشتباه گرفته نشود. برای درک کامل سیستم ترمز و اصول هیدرولیک، مقاله روغن ترمز چیست را در وبسایت ما بخوانید.
جدول مقایسه استانداردهای DOT۳، DOT۴، DOT۵ و DOT۵.۱
برای درک کامل تفاوتها، جدول زیر چهار استاندارد اصلی روغنترمز را از نظر مشخصات فنی و کاربرد مقایسه میکند. این جدول کمک میکند تا با یک نگاه، گزینه مناسب خودروی خود را پیدا کنید.
|
ویژگی |
DOT۳ |
DOT۴ |
DOT۵ (سیلیکون) |
DOT۵.۱ |
|
پایه شیمیایی |
گلیکول اتر |
گلیکول + بورات |
سیلیکون |
گلیکول اتر |
|
نقطه جوش خشک |
۲۰۵ درجه سانتیگراد |
۲۳۰ درجه سانتیگراد |
۲۶۰ درجه سانتیگراد |
۲۶۰ درجه سانتیگراد |
|
نقطه جوش مرطوب |
۱۴۰ درجه سانتیگراد |
۱۵۵ درجه سانتیگراد |
۱۸۰ درجه سانتیگراد |
۱۸۰ درجه سانتیگراد |
|
رنگ محصول |
زرد / کهربایی |
آبی |
بنفش |
زرد روشن |
|
جذب رطوبت |
دارد |
دارد |
ندارد |
دارد |
|
اختلاط با گلیکولیها |
بله |
بله |
خیر |
بله |
|
کاربرد |
خودروهای معمولی |
خودروهای مدرن |
خودروهای نظامی و کلاسیک |
خودروهای اسپرت و لوکس |
نقطه جوش روغن ترمز dot۴ و DOT۵.۱ بسیار بالاتر از DOT۳ است. محصول روغن ترمز راونول DOT۴ حجم ۱ لیتر نمونهای از محصولات باکیفیت DOT۴ است.
رنگ زرد یا آبی برای روغنترمز مناسب است؟
تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد یکی از رایجترین سؤالات رانندگان ایرانی است. در بازار ایران، معمولاً DOT۳ به رنگ زرد و DOT۴ به رنگ آبی تولید میشود. تفاوت روغن ترمز آبی و زرد فومن شیمی دقیقاً همین تفاوت استاندارد است؛ قوطی زرد DOT۳ و قوطی آبی DOT۴ است. این رنگبندی به مصرفکنندگان کمک میکند تا بدون خواندن برچسب، نوع روغن را بهسرعت تشخیص دهند.
اما رنگ یک قرارداد تجاری و یک نه قانون جهانی است. برندهای خارجی ممکن است رنگهای متفاوتی داشته باشند. روغن ترمز dot۴ زرد است یا آبی؟ در ایران آبی، در اروپا ممکن است زرد روشن یا شفاف باشد. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ واقعی در فرمولاسیون شیمیایی و نقطه جوش و نه در رنگ آن است.
آیا رنگ روغنترمز مهم است؟
رنگ هرگز نباید یک معیار اصلی برای انتخاب روغنترمز باشد. همیشه استاندارد DOT روی برچسب محصول را بررسی کنید. تفاوت رنگ روغن ترمز آبی و زرد در ایران نسبتاً استاندارد است، اما این را بهعنوان یک قانون جهانی در نظر نگیرید. اگر برچسب روغنی DOT۴ را نشان میدهد؛ اما رنگ آن زرد است، همچنان DOT۴ است و باید بر اساس استاندارد انتخاب شود. برای درک بهتر سیستم ترمز، مقاله هر آنچه باید درباره روغن ترمز بدانید را مطالعه کنید.
قوانین اختلاط روغنهای ترمز
قوانین اختلاط روغنترمز بسیار ساده هستند؛ اما نقض آنها میتواند فاجعهبار باشد. استانداردهای DOT۳، DOT۴ و DOT۵.۱ همگی پایه گلیکول دارند و با یکدیگر قابلاختلاط هستند. آیا DOT۳ و DOT۴ قابل مخلوط هستند؟ بله، اما ترکیب آنها باعث کاهش نقطه جوش به سطح پایینترین استاندارد (DOT۳) میشود؛ بنابراین اگر DOT۴ را با DOT۳ مخلوط کنید، عملاً از DOT۳ استفاده میکنید.
اما DOT۵ سیلیکونی را بههیچوجه نباید با سایر استانداردها مخلوط کرد. ترکیب DOT۵ با DOT۳، DOT۴ یا DOT۵.۱ باعث واکنش شیمیایی، تشکیل ژل و ازکارافتادن کامل سیستم ترمز میشود. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ در این زمینه نیست؛ هر دو با DOT۵.۱ سازگار هستند. اگر از DOT۵ سیلیکونی استفاده کردهاید و میخواهید به گلیکولی تغییر دهید، باید کل سیستم را به طور کامل تخلیه، شستشو و مجدداً پر کنید.
اشتباهات رایج در انتخاب و تعویض روغنترمز
اشتباهات رایج در انتخاب روغنترمز میتوانند عواقب جدی داشته باشند. مهمترین اشتباهات به شرح زیر است:
· ریختن رنگ اشتباه بر اساس عادت: بسیاری تصور میکنند هر زردی DOT۳ و هر آبی DOT۴ است، درحالیکه برندهای مختلف ممکن است رنگبندی متفاوتی داشته باشند. همیشه برچسب روی محصول را بهدقت بخوانید.
· پرکردن بدون تعویض کامل: افزودن روغن جدید روی روغن قدیمی که رطوبت به خود جذب کرده است، نقطه جوش کل سیستم را کاهش میدهد. تعویض کامل بهترین روش است.
· تعویض بدون هواگیری: ورود هوا به سیستم ترمز باعث نرمی پدال و ازدسترفتن قدرت ترمز میشود. تعویض باید توسط متخصص و با دستگاه مخصوص انجام شود.
· اختلاط استاندارد DOT۵ سیلیکونی با گلیکولی: این مورد، خطرناکترین اشتباه است و باعث خرابی کامل سیستم میشود.
· استفاده از روغن تاریخ مصرف گذشته: روغنترمز باز شده پس از ۱۲ ماه کیفیت خود را از دست میدهد چرا که به خود رطوبت جذب میکند.
· بیتوجهی به سیستم ABS: روغنترمز نامناسب میتواند سنسورها و شیرهای ABS را دچار اختلال کند.
برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود، صفحه روغن ترمز سواری را بررسی کنید.
سؤالات متداول درباره استانداردهای روغنترمز
۱. آیا میتوان استاندارد DOT۴ را جایگزین DOT۳ کرد؟
بله DOT۴ نقطه جوش بالاتر و کیفیت بهتری دارد و میتواند جایگزین DOT۳ شود. اما برعکس آن توصیه نمیشود؛ یعنی اگر سازنده خودرو DOT۴ توصیه کرده است، نباید از DOT۳ استفاده کنید؛ چون نقطه جوش پایینتری دارد.
۲. کدام روغن ترمز برای پراید مناسب است؟
از نظر فنی استاندارد DOT۵.۱ بله مناسب است؛ اما از نظر اقتصادی نه چرا که استاندارد DOT۵.۱ بسیار گرانتر از DOT۳ است و خودروی پراید به این سطح از عملکرد نیاز ندارد. تفاوت روغن ترمز DOT۳ و DOT۴ در پراید محسوس نیست.
۳. روغنترمز موتورسیکلت باید چه استانداردی داشته باشد؟
اکثر موتورسیکلتهای معمولی مانند هوندا ۱۲۵، پالس و بنلی به روغن ترمز موتور سیکلت dot۴ نیاز دارند. موتورسیکلتهای اسپرت و مسابقهای به DOT۵.۱ نیاز دارند. برای بررسی مدلهای مختلف، صفحه موتورها را ببینید.
۴. چرا نقطه جوش مرطوب روغنترمز مهمتر از خشک است؟
چون روغنترمز بهمرور به خود رطوبت جذب میکند و پس از چند ماه، نقطه جوش آن به سمت نقطه جوش مرطوب حرکت میکند. نقطه جوش روغن ترمز dot۴ در حالت مرطوب ۱۵۵ درجه سانتیگراد است که همچنان کافی است، اما نقطه جوش روغن ترمز dot۳ در حالت مرطوب فقط ۱۴۰ درجه سانتیگراد است.
۵. اگر رنگ روغنترمز تیره شد یعنی چه؟
تیرهشدن روغنترمز نشانه جذب رطوبت، اکسیداسیون و ورود ذرات لاستیکی به روغن است. در این حالت باید روغن تعویض شود، صرفنظر از اینکه چه استانداردی دارد.
با دفترچه راهنمای خودروی خود، استاندارد DOT مناسب و رنگ درست را انتخاب کنید. فروشگاه شهر روغن با ضمانت کتبی اصالت کالا، انواع روغنترمز از برندهای معتبر را عرضه میکند. برای مشاهده انواع روانکارها و سایر مایعات خودرو نیز به دستهبندی مربوطه مراجعه کنید.