روغن موتور چیست؟ راهنمای جامع وظایف، ترکیبات و بهترین زمان تعویض
روغن موتور چیست؟ و چرا بدون آن موتور خودرو حتی یک دقیقه هم کار نمیکند؟ این مایع طلاییرنگ که در کارتل موتور جریان دارد، وظایفی بسیار فراتر از روانکاری ساده را بر عهده دارد. از خنککاری قطعات داغ گرفته تا پاکسازی رسوبات داخلی، همه بر دوش همین مایع است.
ما در این مقاله، ترکیبات روغن موتور، انواع آن، علائم فرسودگی و زمان تعویض روغن موتور را به زبان ساده بررسی میکنیم تا پس از مطالعه کامل، دقیقاً بدانید چه روغنی برای خودروی شما مناسب است و هر چند کیلومتر باید روغنموتور را عوض کنیم.
روغن موتور چیست؟ و چه کاری در موتور انجام میدهد؟
پاسخ سؤال روغن موتور چیست؟ به زبان ساده یعنی مایعی که در محفظه کارتل موتور ذخیره شده است و توسط پمپ روغن به تمام قطعات متحرک موتور ارسال میشود. این مایع بین سطوح فلزی که با سرعت بالا روی هم حرکت میکنند، لایهای نازک ایجاد میکند و از تماس مستقیم فلز با فلز جلوگیری مینماید. بدون این لایه محافظ، قطعات موتور در عرض چند دقیقه بر اثر اصطکاک شدید ذوب میشوند.
اما روغنموتور فقط یک روانکار نیست. این مایع همزمان وظیفه خنککاری، پاکسازی، آببندی و محافظت از خوردگی را نیز بر عهده دارد. در واقع، روغنموتور مثل خون در بدن انسان عمل میکند و سلامت تمام اجزای موتور خودرو به کیفیت و تمیزی آن بستگی دارد. برای آشنایی با انواع روغنهای موجود در بازار، صفحه روغن موتور میتواند بسیار کمککننده باشد.
وظایف اصلی روغنموتور در خنککاری و محافظت از قطعات
وظایف روغنموتور بسیار فراتر از آن چیزی است که اکثر رانندگان تصور میکنند. مهمترین وظیفه، کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک مانند پیستونها، یاتاقانها و میلسوپاپ است. وقتی این قطعات بدون لایه روغن روی هم بلغزند، حرارت شدیدی تولید میشود که بهسرعت قطعات موتور خودرو را نابود میکند.
انتقال حرارت، جلوگیری از داغشدن و محافظت در برابر سایش و خوردگی، از دیگر وظایف روغنموتور هستند که در ادامه، هر یک را بهصورت مختصر توضیح دادهایم تا با این ماده حیاتی برای خودرو، بیشتر آشنا شوید و اطلاعات خود را کاملتر کنید.
انتقال حرارت و جلوگیری از داغشدن موتور
در کنار آب رادیاتور، بخش قابلتوجهی از خنککاری موتور نیز بر عهده روغنموتور است. روغن با جذب حرارت از قطعات داغ موتور خودرو مانند پیستونها و انتقال آن به کارتل و خنککننده روغن، سعی میکند تا دمای موتور را متعادل نگه دارد و اگر روغن کهنه و فرسوده باشد، توانایی انتقال حرارت آن کاهش مییابد و به همین دلیل، موتور خودرو بیش از حد داغ شده و باعث ایجاد مشکلات بسیار زیادی میشود.
محافظت از قطعات در برابر سایش و خوردگی
علاوه بر انتقال حرارت، روغنموتور با ایجاد لایه محافظ روی سطوح فلزی، از زنگزدگی و خوردگی قطعات داخلی موتور نیز جلوگیری میکند. این لایه بهخصوص در لحظه خاموش بودن موتور اهمیت بسیار زیادی دارد، چون قطعات در این حالت بدون فشار روغن هستند و فقط لایهی نازک باقیمانده روی آنها است که محافظت لازم را ایجاد میکند. پس تصور این که خودروهای خاموش یا کم کارکرد به روغنموتور نیازی ندارند، کاملاً اشتباه است.
ترکیبات روغن موتور (پایه و افزودنیها)
ترکیبات روغن موتور از دو بخش اصلی یعنی روغنپایه که ۷۰ درصد تا ۹۰ درصد حجم را تشکیل میدهد و افزودنیهای شیمیایی که ۱۰ درصد تا ۳۰ درصد باقیمانده را شامل میشوند، تشکیل شده است. شناخت ترکیبات روغن موتور به شما کمک میکند تا تفاوت بین انواع روغنهای مختلف را درک کنید و انتخاب مناسب و هوشمندانهتری برای خودروی خود داشته باشید. در ادامه روغن معدنی، نیمه سنتتیک، سنتتیک و افزودنیهای لازم را برای شما شرح دادهایم.
روغنپایه: معدنی، نیمه سنتتیک و سنتتیک
روغنپایه مهمترین جزء از ترکیبات روغن موتور است و کیفیت نهایی روغن را تعیین میکند. روغن موتور معدنی از تصفیه ساده نفت خام به دست میآید و ارزانترین گزینه است، اما طول عمر بسیار کوتاهی دارد و در دماهای بالا سریع اکسید میشود. روغن نیمه سنتتیک ترکیبی از روغن معدنی و سنتتیک است و عملکرد بهتری از نوع معدنی روغنپایه دارد.
روغن تمام سنتتیک نیز از فرآیندهای شیمیایی پیشرفته و خاصی تولید میشود و بالاترین سطح کیفیت و پایداری حرارتی را ارائه میدهد. برای مقایسه دقیقتر، صفحه روانکارها که برای همین مورد آماده شده است را بررسی کنید تا بهصورت دقیقتری پاسخ سؤالهای خود را پیدا کنید.
افزودنیهای روغن موتور و نقش هر کدام
افزودنیهای روغن موتور مواد شیمیایی ویژهای هستند که خواص روغنپایه را تقویت میکنند. مهمترین افزودنیها شامل ضدسایشها (محافظت از قطعات متحرک)، پخشکنندهها (معلق نگهداشتن ذرات آلودگی)، ضد اکسیداسیون (جلوگیری از تجزیه روغن در دمای بالا)، ضد کف (جلوگیری از حباب زدگی) و اصلاحکنندههای ویسکوزیته (حفظ غلظت روغن در دماهای مختلف) هستند. با این افزودنیها، روغنپایه جدای از وظیفه اصلی خود، عملکرد بسیار بهتر و بیشتری ارائه میدهد.
ویسکوزیته روغن موتور چیست؟ (SAE) + انواع روغنموتور
در این قسمت از مقاله، به سراغ پاسخ سؤال ویسکوزیته روغن موتور چیست؟ میرویم. ویسکوزیته یا گرانروی، میزان مقاومت روغن در برابر جریانیافتن است. هرچه ویسکوزیته روغنموتور بالاتر باشد، روغن غلیظتر است و هرچه پایینتر باشد، یعنی روغن رقیقتر است. روی قوطی تمامی روغنها، ویسکوزیته با فرمتی مانند ۵W-۳۰ یا ۱۰W-۴۰ نمایش داده میشود. عدد قبل از W نشاندهنده عملکرد روغن در سرما و عدد بعد از آن نشاندهنده عملکرد روغن در گرما است.
برای خودروهای ایرانی مانند پژو و سمند که در آبوهوای معتدل استفاده میشوند، گرانروی ۱۰W-۴۰ معمولاً مناسب است. برای خودروهای جدیدتر یا مناطق سردسیر، ۵W-۳۰ یا ۵W-۴۰ توصیه میشود. انتخاب روغن موتور بر اساس خودرو و شرایط اقلیمی منطقه شما باید انجام شود. روغن موتور لیکومولی ۱۰W۴۰ SN حجم ۴ لیتر نمونهای از روغنهای باکیفیت با گرانروی مناسب برای خودروهای ایرانی است.
بهترین زمان تعویض روغن موتور بر اساس کارکرد و شرایط
بهترین زمان تعویض روغن موتور به عوامل متعددی بستگی دارد و نمیتوان یک عدد ثابت را برای همه خودروها تعیین کرد. نوع روغن، سن خودرو، شرایط رانندگی، کارکرد موتور و توصیه سازنده خودرو، همگی در تعیین زمان تعویض روغن موتور نقش مهمی دارند. بهطورکلی، روغنهای معدنی هر ۵ هزار کیلومتر، روغنهای نیمه سنتتیک هر ۷ هزار کیلومتر تا ۱۰ هزار کیلومتر و روغنهای تمام سنتتیک هر ۱۰ هزار کیلومتر تا ۱۵ هزار کیلومتر نیاز به تعویض دارند. همیشه سعی کنید مقداری زودتر روغنموتور خودروی خود را تعویض کنید تا از مشکلات احتمالی جلوگیری نمایید.
تأثیر شرایط رانندگی سخت و ترافیک بر زمان تعویض روغن موتور
اگر خودروی شما بیشتر در ترافیک سنگین شهری مانند تهران و کرج تردد میکند، زمان تعویض روغن موتور کوتاهتر میشود. توقف و حرکتهای مکرر، دمای موتور را بالا میبرند و به همین دلیل، روغن سریعتر اکسید میشود. در این شرایط، حتی اگر از روغن تمام سنتتیک استفاده میکنید، بهتر است هر ۷ هزار کیلومتر تا ۸ هزار کیلومتر روغن خودروی خود را عوض کنید. رانندگی در جادههای خاکی، حمل بار سنگین و یدککشی نیز از شرایط سخت محسوب میشوند که بازه زمان تعویض روغن موتور را کوتاهتر میکنند.
جدول زمان تعویض روغن موتور برای خودروهای ایرانی
جدول زیر زمان تعویض روغن موتور را برای خودروهای رایج ایرانی نشان میدهد. این اعداد بر اساس شرایط عادی رانندگی تنظیم شدهاند و در شرایط سخت باید کاهش یابند.
|
خودرو |
نوع روغن پیشنهادی |
فاصله تعویض عادی |
فاصله تعویض سخت |
|
پژو ۲۰۶ (TU۵) |
۱۰W-۴۰ نیمه سنتتیک |
۷ هزار کیلومتر |
۵ هزار کیلومتر |
|
پژو ۴۰۵ و پژو پارس |
۱۰W-۴۰ یا ۲۰W-۵۰ |
۵ هزار کیلومتر تا ۷ هزار کیلومتر |
۴ هزار کیلومتر تا ۵ هزار کیلومتر |
|
سمند (EF۷) |
۱۰W-۴۰ نیمه سنتتیک |
۷ هزار کیلومتر |
۵ هزار کیلومتر |
|
پراید |
۱۰W-۴۰ یا ۲۰W-۵۰ |
۵ هزار کیلومتر |
۳ هزار کیلومتر تا ۴ هزار کیلومتر |
|
دنا و تارا |
۵W-۴۰ یا ۱۰W-۴۰ سنتتیک |
۸ هزار کیلومتر تا ۱۰ هزار کیلومتر |
۶ هزار کیلومتر تا ۷ هزار کیلومتر |
برای اطلاعات دقیقتر درباره روغن موتور مناسب پژو و سمند، مقاله بهترین روغن موتور برای موتور Tu۵ را بخوانید. همچنین برای خودروی پراید، مقاله بهترین روغن موتور برای پراید راهنمای کاملی را ارائه میدهد.
علائم خراب شدن روغن موتور که نباید نادیده بگیرید.
علائم خراب شدن روغن موتور معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و بسیاری از رانندگان آنها را نادیده میگیرند تا کار به خرابی جدی موتور خودرو برسد. مهمترین نشانه، تغییر رنگ روغن از طلایی شفاف به قهوهای تیره یا سیاه است. البته سیاهشدن روغن تا حدی طبیعی است، اما اگر روغن تازه ریختهشده در کمتر از ۱۰۰۰ کیلومتر کاملاً سیاه شود، نشانه یک مشکل جدی است که سریعاً باید به آن رسیدگی شود.
سایر علائم خراب شدن روغن موتور شامل صدای غیرعادی از موتور (بهخصوص تقتق در لحظه روشنشدن)، افزایش مصرف روغن، بوی سوختگی از محفظه موتور و روشنشدن چراغ فشار روغن روی داشبورد است. اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، فوراً سطح و کیفیت روغن را بررسی کنید. مقاله تفاوت بین روغن موتور اصلی با تقلبی به شما کمک میکند تا از کیفیت روغن مصرفی خود مطمئن شوید.
انتخاب روغن موتور بر اساس خودرو و دفترچه راهنما
انتخاب روغن موتور بر اساس خودرو مهمترین قدم در نگهداری صحیح موتور است. اولین و مطمئنترین مرجع، دفترچه راهنمای خودروی شما است که گرانروی و سطح کیفی موردنیاز را مشخص کرده است. هرگز بر اساس توصیه دوستان یا تبلیغات، روغنی متفاوت از توصیه سازنده استفاده نکنید.
برای خودروهای ایرانی مانند پژو ۲۰۶، سمند و پراید، روغنهایی با سطح کیفی API SN یا API SP و گرانروی ۱۰W-۴۰ معمولاً مناسب هستند. روغن موتور کاسترول مگناتک ۵W۳۰ SN حجم ۴ لیتر گزینهای عالی برای خودروهای جدیدتر است. برای بررسی سازگاری دقیق با خودروی خود، بخش خودروها میتواند کمک شایانی به شما کند. همچنین آشنایی با تفاوت API SP با API SP (RC) در انتخاب سطح کیفی صحیح به شما کمک میکند.
سؤالات متداول درباره روغنموتور
در این بخش به پرتکرارترین سؤالات رانندگان درباره روغنموتور پاسخ دادهایم:
۱. آیا تعویض دیرهنگام روغنموتور خطرناک است؟
بله روغن فرسوده توانایی روانکاری و خنککاری خود را از دست میدهد و باعث سایش شدید قطعات داخلی موتور خودرو میشود. تعویض دیرهنگام میتواند منجر به یاتاقان زدن و تعمیرات چند میلیونتومانی شود.
۲. آیا میتوان روغن با سطح کیفی بالاتر از توصیه سازنده ریخت؟
بله استفاده از روغن با سطح کیفی بالاتر مشکلی ایجاد نمیکند. مثلاً اگر سازنده API SN توصیه کرده، میتوانید API SP بریزید. اما سطح کیفی پایینتر از توصیه سازنده بههیچعنوان مجاز نیست.
۳. آیا روغن موتور معدنی برای خودروهای قدیمی کافی است؟
برای خودروهای قدیمی با کارکرد بالا که از ابتدا با روغن معدنی کار کردهاند، ادامه استفاده از روغن معدنی یا روغن نیمه سنتتیک مناسب است. تغییر ناگهانی به روغن تمام سنتتیک ممکن است باعث نشتی واشرها شود.
۴. هر چند کیلومتر روغن موتور را عوض کنیم؟
پاسخ سوال هر چند کیلومتر روغن موتور را عوض کنیم؟ بسته به نوع روغن و شرایط رانندگی متفاوت است و تقریبا، بین ۵ هزار کیلومتر تا ۱۵ هزار کیلومتر باید روغنموتور عوض شود. روغن معدنی هر ۵ هزار کیلومتر، نیمه سنتتیک هر ۷ هزار کیلومتر تا ۱۰ هزار کیلومتر و تمام سنتتیک هر ۱۰ هزار کیلومتر تا ۱۵ هزار کیلومتر باید تعویض گردد.
۵. آیا میتوان دو برند مختلف روغن را با هم مخلوط کرد؟
در شرایط اضطراری بله اما بهطورکلی توصیه نمیشود. افزودنیهای برندهای مختلف ممکن است با هم واکنش دهند و عملکرد روغن را کاهش دهند.
با بررسی دفترچه خودرو، روغن و بازه تعویض مناسب را هماهنگ کنید. فروشگاه شهر روغن با ضمانت کتبی اصالت کالا و مشاوره رایگان، بهترین روغنهای موتور را برای خودروی شما عرضه میکند. برای خرید محصول موردنظر خود، به بخش روغن موتور سواری مراجعه کنید.